Empowerment en Professionalisering

Het Kennisplatform Sociaal Domein Noord-Holland werkt vanuit de Empowerment-visie. 

Empowerment is een benadering waarop de professional zijn handelen kan inspireren en die handvatten biedt voor krachtgerichte ondersteuning. In termen van Tine van Regenmortel: “Empowerment is een proces van versterking waarbij individuen, organisaties en gemeenschappen greep krijgen op de eigen situatie en hun omgeving en dit bereiken via het verwerven van controle, het aanscherpen van kritisch bewustzijn en het stimuleren van participatie” (Van Regenmortel, 2002, p. 76).

Achterstand heeft per definitie te maken met ongelijke machtsverdeling. Wie echt aan de slag wil met het versterken van eigen regie van mensen in een kwetsbare positie wil sleutelen aan de machtsbalans. Het hardnekkige karakter van bijvoorbeeld armoede of schulden is mede te wijten aan machtsverhoudingen die (schijnbaar) vaststaan. Die verhoudingen moet je doorbreken om echt de handelingsmogelijkheden van mensen te vergroten. De enige manier om echt te werken aan het delen van regie en verantwoordelijkheden, is door ook aan die machtsverhoudingen te werken.

Het concept empowerment komt dan ook voort uit emancipatiebewegingen zoals de burgerrechtenbeweging en de vrouwenbeweging. Een van de grondleggers is de befaamde Braziliaanse pedagoog Paolo Freire (Freire, 2005, 2005 ). Zijn aanpak was wat we nu outreachend zouden noemen: Freire ging naar de dorpen in zijn omgeving en sprak daar onder meer met arme analfabete Brazilianen over wat hun wensen waren met betrekking tot hun dagelijkse leven. Hiermee schiep hij de basis voor dialoog over (beperkende) levensomstandigheden (Boumans, 2015).

Freire moedigde de mensen met wie hij werkte aan om kritisch na te denken over politiek en sociaal onrecht. Hij was er van overtuigd dat een kritisch begrip van armoede, onderdrukking, economische en historische factoren een voorwaarde is om positieve verandering te initiëren. Door zich meer bewust te worden van de oorzaken van economische en sociale ongelijkheid kunnen gemarginaliseerde mensen zich verzetten tegen een onderdrukkend systeem zodat sociale en politieke condities kunnen veranderen.

In Nederland woont het gros van de mensen met een ondersteuningsbehoefte niet in een instelling, maar in de wijk. Het sociaal werk is in veel gemeenten wijkgericht georganiseerd. Je zou verwachten dat er met de opkomst van de sociaal wijkteams ook meer collectief wijkgericht gewerkt zou worden. Immers: waarom wijkgericht werken als je niks met de wijk zelf doet? Movisie constateert echter al jaren op rij dat in sociale wijkteams individuele aanpak domineert, en dat gemeenten er amper in slagen om hun outreachende en collectieve taken uit te voeren (Hofman & De Boer, 2017; Van Arum & Van den Enden, 2018). Hierdoor zien we een afkalving van een meer collectieve aanpak in het domein van zorg en welzijn. Steeds meer interventies richten zich op verandering van het gedrag van het individu in plaats van de situatie waarin iemand verkeert mee te nemen.